Vajina girişinde küçük, ağrısız bir şişlik fark ettiniz ve ne olduğunu merak ediyorsunuz. Bartholin kisti, üreme çağındaki kadınlarda sık görülen, çoğu zaman zararsız bir durumdur. Bu yazıda Bartholin kistinin ne olduğunu, neden oluştuğunu ve hangi durumlarda dikkat gerektirdiğini anlatıyorum. Tedavi seçenekleri için bartholin kisti tedavisi başlıklı yazımızda ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz.
Bartholin Bezi Nerededir, Ne İşe Yarar?
Bartholin bezleri, vajina girişinin iki yanında, saat dört ve saat sekiz hizasında bulunan iki küçük salgı bezidir. Cinsel uyarılma sırasında vajinayı kayganlaştıran sıvıyı üretirler.
Normalde bezelye büyüklüğündeki bu bezler elle hissedilmez. Kanalları tıkandığında salgı dışarı akamaz, bez içinde birikir ve kist oluşur.
Bu bezler erkeklerdeki Cowper bezlerinin kadın karşılığıdır ve ergenlikle birlikte aktif hale gelir. Kanalları vajina açıklığına yakın bir noktadan dışarı açılır.
Bartholin Kisti Neden Olur?
Bartholin kisti, bezin salgı kanalının tıkanmasıyla oluşur; tıkanmanın en sık nedenleri arasında yerel enfeksiyonlar, tahriş ve geçmiş cerrahi girişimler sayılır. Kanal tıkandığında salgı bez içinde birikerek kist oluşturur.
Gonore ve klamidya gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar kanalı tıkayabilir; E. coli gibi bağırsak kaynaklı bakteriler de aynı etkiyi yaratabilir. Tuvalet sonrası önden arkaya doğru temizlik, bu bakterilerin taşınma riskini azaltır.
Doğum sırasında veya sonrasında oluşan doku değişiklikleri de kanal ağzının daralmasına katkıda bulunabilir. Yüz kadından yaklaşık ikisi hayatının bir döneminde bartholin kisti veya apsesiyle karşılaşır.
Bazı kadınlarda tıkanıklığın kesin nedeni bulunamaz. Neden net olmasa bile takip ve tedavi yaklaşımı değişmez.
Bartholin Kisti Belirtileri Nelerdir?
Küçük ve enfekte olmayan bir bartholin kisti çoğu zaman fark edilmez; büyüdüğünde vajina girişinde ağrısız, yuvarlak bir şişlik olarak hissedilir. Kist bezelye büyüklüğünden birkaç santimetreye kadar değişebilir.
- ◆Kist halinde: Ağrısız, yavaş büyüyen, tek taraflı şişlik.
- ◆Apseye dönüştüğünde: Kızarıklık, ısı artışı, zonklayıcı ağrı ve bazen ateş eklenir.
Şişlik büyükse oturma, yürüme veya cinsel ilişki sırasında rahatsızlık yaratabilir. Bazı kadınlarda kist aylarca aynı boyutta kalırken, bazılarında birkaç gün içinde belirgin şekilde büyüyebilir; şişliğin hızı, kist ile apse ayrımında önemli bir ipucudur.
Kist genellikle tek taraflı olur; nadiren her iki tarafta birden görülebilir.
Bartholin Kisti Nasıl Teşhis Edilir?
Bartholin kisti tanısı çoğunlukla fiziksel muayeneyle konur; ek görüntüleme yalnızca kitlenin niteliği net değilse istenir. Doktor, şişliğin yerini, boyutunu ve kıvamını değerlendirerek ayırıcı tanıyı yapar.
Muayenede şişliğin sıvı mi yoksa solid mi olduğu, ele geldiğinde ağrı yaratıp yaratmadığı ve çevre dokuda kızarıklık olup olmadığı kontrol edilir. Enfeksiyon şüphesi varsa akıntıdan kültür alınabilir.
Kırk yaş üstünde veya menopoz sonrasında yeni ortaya çıkan kitlelerde doku örneklemesi öncelikli adımdır. Bu adım, nadir görülen kötü huylu süreçleri dışlamak içindir.
Bartholin Kisti Evde Nasıl Fark Edilir?
Bir şişliğin kist mi apse mi olduğunu evde kabaca ayırt etmek mümkündür, ama kesin tanı her zaman muayeneyle konur. Ağrısız ve yavaş büyüyen bir şişlik genellikle kist lehinedir; hızlı büyüyen, dokunulamayan ve ısı artışı gösteren bir şişlik apseyi düşündürür.
| Bulgu | Kist Lehine | Apse Lehine |
|---|---|---|
| Ağrı | Yok veya hafif | Belirgin, zonklayıcı |
| Büyüme hızı | Günler-haftalar içinde yavaş | Saatler içinde hızlı |
| Cilt rengi | Normal | Kızarık, gergin |
| Genel durum | Etkilenmez | Ateş eşlik edebilir |
Bu tabloda sağ sütuna giren bulgular varsa beklemeden değerlendirme önerilir; sol sütundaki bulgular genellikle acil olmayan bir takip sürecine işaret eder.
Bartholin Kisti Hangi Durumlarla Karışabilir?
Vulvada oluşan her şişlik bartholin kisti değildir; epidermal inklüzyon kisti, Skene kanal kisti ve lipom gibi yapılar benzer görünebilir. Bu ayrım muayeneyle yapılır.
| Yapı | Konum | Kıvam |
|---|---|---|
| Bartholin kisti | Saat 4-8 hizası, vajina girişi | Yumuşak-orta |
| Epidermal inklüzyon kisti | Cilt yüzeyine yakın | Genellikle sert |
| Skene kanal kisti | İdrar yolu ağzına yakın | Yumuşak |
| Lipom | Değişken, yağ dokusunda | Yumuşak, ağrısız |
Kesin ayrım için jinekolojik muayene gerekir; görünüme bakarak kendi kendine tanı koymak yanıltıcı olabilir.
Bartholin Kisti Kendiliğinden Geçer mi?
Küçük ve enfekte olmayan bir bartholin kisti, herhangi bir girişim olmadan kendiliğinden küçülebilir. Ancak kanal yeniden kapandığında aynı yerde tekrar dolma olasılığı yüksektir.
Ilık su ile yapılan basit oturma banyoları, küçük kistlerin gerilemesine destek olabilir. Ancak enfeksiyon belirtisi varsa bu tür basit önlemler yeterli olmaz, muayene gerekir.
Şişlik büyüyor, ağrı veriyor veya tekrarlıyorsa girişim gerekebilir. Aynı kistin neden tekrarladığını ayrı yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.
Bartholin Kisti Ne Zaman Acil Durumdur?
Bartholin kisti çoğu zaman acil bir durum değildir; ancak bazı bulgular varsa beklemeden değerlendirme gerekir. Ateş, hızla büyüyen şişlik veya yayılan kızarıklık bu bulguların başında gelir.
| Durum | Bekle ve İzle | Hemen Başvur |
|---|---|---|
| Boyut | Küçük, sabit | Saatler içinde büyüyor |
| Ateş | Yok | 38°C üzeri |
| İdrar | Normal | Yapmakta zorlanma |
| Akıntı | Yok | Kötü kokulu |
Bu tabloyu değerlendirirken tek bir bulgu değil, bulguların birlikte gidişi önemlidir. Şüpheli bir durumda beklemek yerine muayene olmak en güvenli yoldur.
Bartholin Kisti Risk Taşır mı?
Bartholin kisti kısırlıkla doğrudan ilişkili değildir ve kanser riski oldukça düşüktür; buna karşın kırk yaş üstünde yeni ortaya çıkan sert kitlelerde doku örneklemesi önerilir. Bu yaş grubunda öncelik, nadir görülen bartholin bezi kanserinin dışlanmasıdır.
Bartholin bezi kanseri son derece nadir görülen bir tablodur ve tüm jinekolojik kanserlerin küçük bir kısmını oluşturur. Yine de kırk yaş sonrası ortaya çıkan, hızla büyüyen veya sert kıvamlı bir kitle mutlaka değerlendirilmelidir.
Cinsel deneyimi olmayan kadınlarda da bartholin kisti görülebilir; kanalın tıkanması cinsel aktiviteye bağlı tek bir nedenle sınırlı değildir.
Gebelikte fark edilen kistlerde yaklaşım daha temkinlidir; şikayet yaratmıyorsa doğum sonrasına bırakılabilir. Şikâyetlerin nedeni yalnızca belirtilere bakılarak kesin olarak belirlenemez; kişisel değerlendirme için muayene randevusu oluşturabilirsiniz.
Blog Yazılarımız
Tedavilerimiz
Sıkça Sorulan Sorular
Kaynakça
Bu sayfadaki tıbbi içerikler, güncel ve kanıta dayalı ulusal ve uluslararası sağlık otoritelerinin kılavuzlarına ve hakemli bilimsel yayınlara dayanarak hazırlanmaktadır.
Önemli Not
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve bireysel tıbbi tavsiye yerine geçmez. Değerlendirme, izlem ve uygulamalar için mutlaka uzman jinekoloğunuza başvurunuz. Sayfa içeriği Doç. Dr. Pınar Kadiroğulları tarafından klinik deneyim ve güncel bilimsel literatür ışığında hazırlanmıştır.
