Yumurtalık Kisti Nedir?

Yumurtalık kisti, yumurtalıklarda gelişen içi sıvı dolu veya yarı katı yapıda bir kesedir. Çoğu zaman zararsız olup belirti vermeden kaybolabilir. Ancak bazı durumlarda kist büyüyerek sağlık sorunlarına neden olabilir.

Yumurtalık Kistlerinin Türleri

Yumurtalık kistleri, fonksiyonel ve patolojik olmak üzere iki ana gruba ayrılır.

1. Fonksiyonel Kistler (Hormonlara Bağlı Kistler)

• Follikül Kistleri:
  • Yumurtlama sırasında yumurtanın serbest kalmasını sağlayan follikül büyüyerek kist oluşturur.
  • Çoğu zaman belirti vermez ve kendiliğinden kaybolur.
• Korpus Luteum Kistleri:
  • Yumurtlama sonrası oluşan korpus luteum dokusunun büyümesiyle gelişir.
  • Adet gecikmesi ve kasık ağrısına yol açabilir.

2. Patolojik Kistler (Anormal Hücre Büyümesine Bağlı Kistler)

• Dermoid Kistler (Matür Kistik Teratom): İçinde saç, yağ, diş gibi dokular olabilir. Genellikle gençlerde görülür ve cerrahi gerekebilir.
• Endometrioma (Çikolata Kisti): Endometriozis kaynaklıdır, koyu kan içerir. Şiddetli adet sancısı ve kısırlık ile ilişkilidir.
• Seröz ve Müsinöz Kistadenomlar: İyi huyludur, büyüyebilir. Büyük olanlar cerrahiyle alınır.
• Polikistik Over Sendromu (PCOS): Hormonal dengesizlikle çok sayıda küçük kist gelişir.
• Kanserli (Malign) Kistler: Nadir görülür, özellikle menopoz sonrası dikkat gerektirir.

Yumurtalık Kistlerinin Nedenleri

• Hormonal Dengesizlikler: Aşırı östrojen üretimi veya yumurtlama bozuklukları etkili olabilir.
• Polikistik Over Sendromu: Yumurtlama düzensizliği sonucu küçük kistler oluşur.
• Endometriozis: Rahim dışı yerleşimli endometrium dokuları çikolata kistine neden olabilir.
• Gebelik: Korpus luteum kisti gebelikte oluşabilir.
• Pelvik Enfeksiyonlar: Yumurtalık ve tüplere zarar vererek kist oluşturabilir.
• Genetik Faktörler: Aile öyküsü varsa kist riski artar.

Yumurtalık Kistlerinin Belirtileri

• Alt karın ağrısı veya baskı hissi
• Adet düzensizliği
• Cinsel ilişki sırasında ağrı
• Şişkinlik, karında dolgunluk
• Sık idrara çıkma veya sindirim şikayetleri
• Kusma veya mide bulantısı (kist yırtıldığında)
• Kilo alımı, tüylenme (PCOS ile ilişkili)

Acil Durum Belirtileri

• ⚠ Şiddetli karın veya kasık ağrısı
• ⚠ Ani ve keskin ağrı
• ⚠ Baş dönmesi, bayılma, hızlı kalp atışı

Bu belirtiler varsa acilen doktora başvurulmalıdır.

Yumurtalık Kistleri Nasıl Teşhis Edilir?

• Jinekolojik Muayene: Pelvik muayenede kist fark edilebilir.
• Ultrasonografi: Kistin büyüklüğü ve içeriği değerlendirilir.
• Kan Testleri (CA-125): Kanser şüphesi durumlarında tümör belirteci olarak kullanılır.
• MR veya BT: Şüpheli veya büyük kistlerde detaylı görüntüleme yapılır.

Yumurtalık Kistlerinin Tedavi Yöntemleri

1. Takip ve İzleme

• Küçük, fonksiyonel kistler genellikle kendiliğinden kaybolur.
• 1-3 ay aralıklarla ultrasonla izlenebilir.

2. İlaç Tedavisi

• Doğum kontrol hapları kullanılarak yeni kist oluşumu engellenebilir.

3. Cerrahi Müdahale

• Laparoskopi: Kapalı yöntemle küçük kistler alınabilir.
• Laparotomi: Büyük ve şüpheli kistler için açık cerrahi tercih edilir.
• Overektomi: Gerekirse yumurtalık alınabilir.

4. PCOS Özel Yaklaşımı

• Diyet, egzersiz ve hormonal ilaçlarla semptomlar kontrol altına alınır.
• Kilo vermek insülin direncini azaltarak fayda sağlayabilir.

Sonuç

Yumurtalık kistleri çoğu zaman zararsızdır ve kendiliğinden kaybolabilir. Ancak bazı durumlarda büyüyerek ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir. Kasık ağrısı, adet düzensizliği veya şişkinlik gibi belirtiler yaşıyorsanız mutlaka bir kadın doğum uzmanına başvurmalısınız. Erken teşhis, ciddi komplikasyonları önlemek için hayati önem taşır.